In het kort: Je gaat zitten om te ontspannen en merkt na vijf minuten dat je vooral bezig bent met de vraag óf het al lukt. Niet kunnen ontspannen terwijl je het zo graag wilt: dat is geen falen. Het is het gevolg van een dag vol moeten, waarin zelfs rust een taak is geworden. In deze blog lees je waarom ontspanning niet te forceren is, en wat er gebeurt als je stopt met jezelf ergens naartoe te duwen.

Zelfs ontspannen is een taak geworden

Een groot deel van de dag leef je in een wereld van moeten. Op tijd zijn. Dingen afmaken. Reageren op mails en berichtjes. Zorgen voor anderen.

En daar leggen we zelf vaak nog een paar opdrachten bovenop:

• Ik moet rustiger worden.
• Ik moet minder piekeren.
• Ik moet beter voor mezelf zorgen.
• Ik zou eigenlijk vaker moeten mediteren.

Het zijn goedbedoelde voornemens. Maar ze hebben precies dezelfde vorm als alle andere taken op je lijstje. Voor je het weet wordt ontspanning iets wat moet lukken. En alles wat moet lukken, kan ook mislukken.

Niet kunnen ontspannen? Waarom proberen averechts werkt

Ontspanning is geen handeling. Het is wat overblijft als je ophoudt met aanspannen. Je kunt het niet maken. Je kunt alleen ruimte laten waarin het kan ontstaan.

Toch gaan we er vaak mee om als met een klus. We gaan zitten, sluiten onze ogen en beginnen te controleren. Zijn mijn schouders al los? Wordt mijn hoofd al stiller? Doe ik het wel goed?

Juist dat controleren houdt de spanning in stand. Je aandacht staat nog steeds in de stand van presteren. Alleen is het doel nu ‘rust’ in plaats van ‘af’.

Je kent het misschien van het slapengaan: hoe harder je probeert in slaap te vallen, hoe wakkerder je wordt.

Stoppen met ingrijpen: een andere vorm van rust

Er is een ander uitgangspunt mogelijk. Niet proberen om alles rustig te krijgen, maar stoppen met voortdurend ingrijpen.

We zijn snel geneigd om iets met onze ervaring te willen doen. Is iets prettig, dan willen we dat het blijft. Is iets onprettig, dan willen we dat het verdwijnt. Dat is heel menselijk. Maar het betekent ook dat je de hele dag aan het bijsturen bent.

Wat gebeurt er als je dat even niet doet?

Een gevoel komt op. Je merkt het.
Er zit spanning in je schouders. Je merkt het.
Er klinkt een geluid van buiten. Je hoort het.
En je hoeft er niet meteen iets mee.

Het klinkt bijna te simpel. Maar in dat niet-meteen-ingrijpen zit vaak meer ontspanning dan in welke techniek ook. Even niet verbeteren. Even niet oplossen. Even niet controleren.

Ook gedachten en gevoelens mogen er gewoon zijn

Hetzelfde geldt voor wat er in je hoofd gebeurt. Een van de hardnekkigste misverstanden over mediteren is dat je je hoofd leeg moet maken. Dat lukt bijna niemand. En dus concluderen veel mensen dat mediteren niets voor hen is.

Gedachten zijn geen fout. Ze verschijnen gewoon. Een gedachte komt, blijft even en verandert weer. Net als geluiden. Net als gevoelens.

Je hoeft een gedachte niet af te maken. Je hoeft haar niet weg te duwen. En je hoeft ook niet uit te zoeken waarom ze er is. Zelfs de gedachte “ik doe dit helemaal niet goed” kun je gewoon opmerken, als een van de vele gedachten die voorbijkomen.

Bij moeilijke gevoelens is dat lastiger. Het is makkelijker om open te staan voor iets prettigs dan voor iets wat pijn doet. Maar ook dan hoef je het moeilijke niet weg te krijgen. Het gaat erom dat je je er niet óók nog tegen hoeft te verzetten.

3 manieren om vandaag wat minder te moeten

1. Let op je moeten-zinnen — Merk eens op hoe vaak je vandaag tegen jezelf zegt dat iets moet. Je hoeft er niets aan te veranderen. Alleen al het zien schept wat afstand.
2. Laat spanning er even zijn — Voel je ergens spanning, probeer die dan niet meteen weg te werken. Merk alleen op: hier is spanning, zo voelt het nu. Vaak wordt het daardoor vanzelf wat zachter. En als dat niet gebeurt, is dat ook goed.
3. Neem vijf minuten waarin niets hoeft — Ga zitten zonder doel. Niet om rustig te worden, niet om beter te worden. Gewoon zitten, ademen en merken wat er al is.

Beluister de geleide meditatie

In de meditatie “Je hoeft even helemaal niets” oefen je precies dit. Een half uur zonder opdracht: je hoeft niets te bereiken, je hoofd niet leeg te maken en zelfs niet te ontspannen. Misschien ontstaat er rust. Misschien ook niet meteen. Allebei is goed.

Zet een koptelefoon op, ga er gemakkelijk bij zitten of liggen en luister. Niet omdat het moet. Maar omdat het kan.

Meer geleide meditaties voor rust en zelfinzicht vind je hier, gratis te beluisteren.